REKLAMA

Historia

Oto prawdziwy faleniczanin. Jak wyglądał jego świat?

źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-A-832


Oto prawdziwy faleniczanin. Jak wyglądał jego świat?

Warto to sobie uświadomić i powtarzać: jeszcze 80 lat temu przeciętny mieszkaniec Falenicy był Żydem.

REKLAMA

"Nie masz już, nie masz w Polsce żydowskich miasteczek | W Hrubieszowie, Karczewie, Brodach, Falenicy" pisał Antoni Słonimski (1895-1976). A były jeszcze niedawno. Na zdjęciu wykonanym 16 listopada 1930 roku przez fotografa "Ilustrowanego Kuryera Codziennego" widać obywateli stojących w kolejce, by oddać głos w wyborach do Sejmu. Sądząc z ubiorów i noszonych przez wszystkich mężczyzn bród - to sami Żydzi. Korczak w spódnicy. Niesamowita historia dr Toli Mintz
Korczak w spódnicy. Niesamowita historia dr Toli Mintz W wieku 41 lat lekarka Sanatorium im. Włodzimierza Medema w Miedzeszynie zginęła wraz z dwiema setkami dzieci w obozie zagłady w Treblince. Mogła uciec, ale wolała zostać z nimi.
czytaj

Za czym kolejka ta stoi?

Cztery i pół roku po dokonanym przez siebie zamachu stanu marsz. Józef Piłsudski pełnił co prawda tylko funkcję premiera, ale nikt nie miał wątpliwości, kto rządzi Polską. Wisienką na torcie było aresztowanie bez sądu 11 polityków opozycji, którzy trafili do twierdzy w Brześciu nad Bugiem.

Podczas gdy opozycjonistów bito w więzieniu, w całym kraju odbyły się wybory do Sejmu. Zdecydowanie wygrali w nich piłsudczycy, zaś 12 mandatów zdobył Blok Mniejszości Narodowych. Jego liderem był Izaak Grünbaum, który już dwa lata po wyborach wyemigrował do Palestyny, a później został nawet ministrem w Izraelu. Na kogo głosowali widoczni na zdjęciu ludzie? Tego nigdy się nie dowiemy. Możemy za to zgadnąć, czym się zajmowali.

Wczasowicze i ortodoksi

W latach 30. część dzisiejszego Wawra stanowiła gminę o wiele mówiącej nazwie "Falenica Letnisko", zaś jej siedzibą była wieś Falenica-Wille. Więcej mówić może nie trzeba, ale oddajmy głos portalowi Wirtualny Sztetl, prowadzonemu przez muzeum Polin.

- W okresie międzywojennym Falenica zaczęła rozwijać się jako popularna osada letniskowa. Agroturystyka, obok handlu, stanowiła główne źródło dochodów falenickich Żydów. Większość gospodarstw składała się z mieszkania właścicieli oraz z części przeznaczonej wyłącznie dla letników. Podczas spisu powszechnego w 1921 r. żydowskie pochodzenie zadeklarowało 1108 mieszkańców Falenicy. W 1936 r. w Falenicy żyło 5300 Żydów, co stanowiło 66% ogółu mieszkańców.

Wieś pod Warszawą, w której Żydzi wynajmowali domki letniskowe, zaznajamiając warszawskie dzieci z tak trudnymi - już wówczas! - pojęciami, jak "krowa" czy "koza"? Już to brzmi jak historia science-fiction, a trzeba dodać, że znaczna część miejscowych Żydów była ortodoksami, noszącymi charakterystyczne chałaty i spędzającymi dużo czasu w drewnianych synagogach. Budowa bożnicy przy Bambusowej wzbudziła spore kontrowersje, bo jej architekturę uznano za zbyt nowoczesną i mało żydowską. Można to ocenić samemu, bo synagoga istnieje do dziś, choć zmieniła się w dom mieszkalny.

W Falenicy działał też dwór cadyka Abrahama Mosze Kalisza, do którego chętnie pielgrzymowali chasydzi. Musieli być na ulicach letniska bardzo widoczni, gdy tańczyli i śpiewali, odświętnie ubrani w wielkie futrzane czapy. Siedząc na ławce na smutnym skwerze przy Frenkla łatwo za nimi zatęsknić.

Kąpiel wiślana i las sosnowy dla zdrowotności

Żydzi przybywali do Falenicy już w czasach zaboru rosyjskiego, gdy Jakub Karol Hanneman (1850-1937) założył na terenie dawnego folwarku wspomniane letnisko. Wówczas sprowadzały się tam całe rodziny, przybywające np. z Góry Kalwarii, Garwolina i Radzymina, szukające szczęścia w szybko rozwijającej się osadzie.

- Wiosną 1897 r. na łamach "Kuriera Warszawskiego" zaczęły pojawiać się ogłoszenia zapraszające mieszkańców Warszawy na letni wypoczynek do Falenicy - pisze Robert Lewandowski, wydawca biuletynu "Andriollówka". - Zachwalano w nich umeblowane pokoje z werandami, kuchniami i wszelkimi wygodami, mieszkania z "kąpielami ciepłymi" w cenie bardzo przystępnej. Oferowano możliwość wynajęcia koni i wozu, bliskość doktora i apteki oraz sklepów spożywczych. W sielankę letniego wypoczynku wprowadzał "obficie zagajony las sosnowy" oraz "kąpiel wiślana" na życzenie.

Dominik Gadomski

historyk, redaktor portalu tustolica.pl

Na podstawie:

  • "Falenica (ob. część Warszawy), sztetl.org.pl
  • "Andriollówka", nr 80, sierpień 2012, andriollowka.pl

    • Poleć
    • Udostępnij
    • Polub Tu Wawer

    Oto prawdziwy faleniczanin. Jak wyglądał jego świat?

    źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-A-832








    13.02.2017 20:10 #Gosia
    "Znacząca grupa [Żydów] osiedliła się tutaj [w Falenicy] w 1905 r. po pogromie w Wiązownej." Więc zasadniczo historia Żydów w Falenicy to lata 1905-1942, a więc 37 lat. Ja mieszkam w Falenicy od 1962 r., a więc ponad 54 lata. Czy na pewno "prawdziwymi faleniczaninami" byli/są Żydzi?
    14.02.2017 11:07 #Joanna Joanna
    Gosiu,
    Nie ma chyba sensu licytować się, kto jest prawdziwym faleniczaninem, tak samo jak kto jest prawdziwym Polakiem- czy ten kto był tu wcześniej, czy ten, kto żył tu dłużej, ten, kto się tu urodził czy ten ,kto tu umarł.
    Smutne jest to, że jakaś nacja została usunięta siłą z tego terenu. Zbudowali tu swoją społeczność, kulturę, snuli plany na przyszłość... Nie wolno o nich zapomnieć, właśnie dlatego, że ich już nie ma. Stanowią część dorobku kulturowego tego terenu, tak samo jak Ty czy Twoi bliscy. Naszym obowiązkiem jest pamiętać o ich istnieniu i tak wychowywać nasze dzieci, aby nigdy nie przyszła im do głowy eksterminacja mniejszości narodowych, etnicznych czy religijnych.
    14.02.2017 12:36 #kajo
    Należy też pamiętać o tym , że Ci którzy mieszkają w Falenicy i okolicach , wprowadzili się różnymi sobie wiadomymi sposobami .... po nich. Niech zapytają się swoich żyjących dziadków ,krewnych dlaczego akurat tutaj ?

    komentarz: 


    Ustaw kursor w miejscu, gdzie ma się zaczynać pogrubienie i wpisz [b].
    Na końcu pogrubienia wpisz [/b].
    Ustaw kursor w miejscu, gdzie ma się zaczynać kursywa i wpisz [i].
    Na końcu kursywy wpisz [/i].
     Kliknij na ikonkę, która chcesz wstawić w treści w miejscu kursora: 
    adres url:
    tytuł: 
    adres e-mail:
    tytuł: 

    Jak chcesz autoryzować ten wpis?



    nick: 
    hasło: 
    powtórz hasło: 
    e-mail: 
    data urodzenia: 
    płeć: 



    REKLAMA


    więcej

    Dodaj samodzielnie on-line

    Najczęściej czytane

    REKLAMA
    REKLAMA

    Ostatnio na forum

    więcej na forum Wawer

    nasi przedsiębiorcy


    Czytaj także


    Warto wiedzieć


    Kronika policyjna


    Artykuł sponsorowany


    Najnowsze wydanie

    © WSZYSTKIE PRAWA ZASTRZEŻONE
    Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszego serwisu do indywidualnych zachowań użytkowni­ków. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. Ustawienia dotyczące cookies można zmienić w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
    regeneracja wtryskiwaczy warszawa   •   regeneracja wtrysków mazowieckie