REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA

Historia

Pelcowizna, która już nie istnieje. "Kolejarze rządzili dzielnicą"
REKLAMA

źródło: Pelcowizna, 1963 r. Autor Siemaszko Zbyszko, źródło NAC.


REKLAMA

Pelcowizna, która już nie istnieje. "Kolejarze rządzili dzielnicą"

Dawniej kolejarskie osiedle, dziś właściwie tylko nazwa. Historyczne tereny Pelcowizny są podzielone między Białołękę, Targówek i Pragę Północ.

REKLAMA
REKLAMA

Pelcowizna zawdzięcza swoją nazwę niejakiemu Pelcowi, żyjącemu na przełomie XVIII i XIX wieku właścicielowi istniejącego od średniowiecza folwarku Golędzinów. Tenże Pelc otworzył nieopodal folwarku karczmę - mniej więcej tam, gdzie później zbudowano budynek dyrekcji FSO. Wokół karczmy wkrótce zaczęła się rozbudowywać kolonia nazwana Pelcowizną. Pierwsze wzmianki o niej pochodzą z 1806 roku. Około roku 1820 wytyczono tam szosę do Modlina - dzisiejszą ulicę Modlińską). W 1830 w Pelcowiznie stało zaledwie 13 domów, w tym kilka należących do osadników olęderskich.

Drewniana osada

Na początku XX wieku zabudowa peryferyjnej Pelcowizny była głównie drewniana, choć główne ulice były wybrukowane. Była tu szkoła, sklepy, sporo warsztatów rzemieślniczych, a nawet gabinet lekarski i apteka. Już wtedy osiedlano tu pracowników kolei. Zresztą w 1900 roku powstał tu przystanek kolejki wąskotorowej Jabłonna-Karczew, zlikwidowanej dopiero w latach powojennych. W granicach osiedla znajdował się fort XIVA Pelcowizna Twierdzy Warszawa. To z jego powodu Rosjanie ograniczali w sąsiedztwie budowę domów murowanych. Dziś nie ma po nim śladu, choć jeszcze kilkanaście lat temu nędzne resztki fortu można było zobaczyć w miejscu, gdzie dziś stoi hipermarket Auchan. W granicach Warszawy Pelcowizna znalazła się oficjalnie w 1916 roku, w latach 20. dotarł tu tramwaj. Przestała być końcem świata.

Kościół opasany ślimakiem mostu

Granice dzielnicy od północy wyznaczała ulica Toruńska, od południa - Golędzinowska, na wschodzie - Modlińska, a na zachodzie - bocznice i tory kolejowe. Zabudowane niewielkimi domkami małe uliczki z ciemnymi zaułkami o nazwach nawiązujących do miast pomorskich (Helska, Warmińska, Kartuska) nie przetrwały do dziś. Ocalał jedynie kościół pw. św. Jadwigi śląskiej, dość nieszczęśliwie opasany ślimakiem mostu Grota-Roweckiego. Ale i on nie jest oryginalny. Wybudowany został znacznie później na miejscu przedwojennej, drewnianej świątyni ufundowanej przez księżną Marię Radziwiłł, wybudowanej w czynie społecznym głównie przez kolejarzy i tylko częściowo obłożonej cegłą.

Kolejarze rządzili dzielnicą

Przedwojenna Pelcowizna była biedna, źle oświetlona, w większości nieskanalizowana. Na niektórych ulicach pasły się krowy, ale miała swój kolejarski sznyt. Zamieszkujący ją pracownicy kolei właściwie rządzili dzielnicą. Wyznaczali własną hierarchię wartości, dążyli do społecznego awansu. Chociaż żyli skromnie, to jednak nadawali całej okolicy charakteru może nieeleganckiego, ale na swój sposób porządnego. Były też enklawy biedoty. Głównie przy samych torach w okolicy ulicy Różopolskiej. Za ceglanym murem był chaotycznie zabudowany fragment nazywany powszechnie "hutą". Tam przede wszystkim mieszkali najubożsi mieszkańcy.

Fabryka samochodów

We wrześniu 1939 roku Pelcowizna znalazła się na zapleczu walk. Zorganizowano tu stanowiska obrony. W czasie okupacji działały gangi specjalizujące się w rabowaniu niemieckich transportów kolejowych, rekrutujące się głównie z przedwojennych "kadr" złodziei kolejowych. Pelcowizna dotrwała praktycznie niezniszczona do września 1944 roku. W czasie walk o Pragę między Niemcami i nacierającą Armią Czerwoną znaczna część drewnianej zabudowy spłonęła. Ale prawdziwy koniec Pelcowizny nastąpił wraz z powojennymi inwestycjami. Na początku lat 50. tam, gdzie dawniej były brukowane uliczki, stanęła Fabryka Samochodów Osobowych. Z kolei na tzw. Różopolu wybudowano elektrociepłownię. To co przetrwało, legło ostatecznie w gruzach w latach 80., gdy Toruńska awansowała do miana trasy Toruńskiej, zamykając w estakadach kościół.

Każda zmiana zmianą na lepsze?

To jedna z niewielu pamiątek dawnej Pelcowizny. Inną jest kilkakrotnie przenoszony cmentarz choleryczny za torami kolejowymi na tyłach Golędzinowskiej. Do niedawna nie było tu nawet legalnego dojścia, jedynie symboliczny nagrobek z... monitoringiem. Były tu jeszcze do niedawna zapomniane i zarastające działki robotnicze, w większości zaniedbane, tylko kilka zamieszkałych. Teraz wyrastają tam powoli porządne domy i wille z ogrodowymi krasnalami... Ale dzisiejsza Pelcowizna to teren głównie przemysłowy, a może raczej: poprzemysłowy. Rozjazdy torów kolejowych i zakrzaczonych, zaniedbanych, powoli zagospodarowywanych połaci i krzaków nad Wisłą. Stara, kolejarska Pelcowizna już nie istnieje. Ta przemysłowa też dziś niszczeje. Zmiany nadeszły tu wyjątkowo późno, ale nadeszły. I bardzo dobrze, bo dla tych terenów każda zmiana będzie zmianą na lepsze.

(wk)

Korzystałem z obserwacji własnych, wspomnień zaprzyjaźnionego kolejarza, Wikipedii i książki Michała Frąckowiaka "Przemysłowe pogranicze", której lekturę zresztą polecam.


REKLAMA
LINKI SPONSOROWANE
REKLAMA
  • Poleć
  • Udostępnij
  • Polub Tu Białołęka

Pelcowizna, która już nie istnieje. "Kolejarze rządzili dzielnicą"

źródło: Pelcowizna, 1963 r. Autor Siemaszko Zbyszko, źródło NAC.




REKLAMA





Ten tekst nie ma jeszcze komentarzy na forum. Twój może być pierwszy...


  Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych (tj. adresu IP, który zapisze się automatycznie) przez Echo Media Plus sp. z o.o. z siedzibą w Legionowie, ul. Wspólna 3.
Niniejsza zgoda jest warunkiem koniecznym do skomentowania artykułu i/lub opublikowania posta na forum portalu tustolica.pl zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.
Dane osobowe są przetwarzane w sposób zapewniający ich bezpieczeństwo i poufność. Z Inspektorem Ochrony Danych można kontaktować się mailowo pod adresem poczty elektronicznej: rodo@gazetaecho.pl.
Dane osobowe są przetwarzane wyłącznie w zakresie celu ich podania, tj. skomentowania artykułu i/lub opublikowania posta na forum portalu tustolica.pl.
W tym wypadku nie jest możliwe wycofanie zgody na przetwarzanie danych osobowych w postaci adresu IP.
Mają Państwo prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w zakresie naruszenia prawa do ochrony danych osobowych lub innych praw przyznanych na mocy RODO.

komentarz: 


Ustaw kursor w miejscu, gdzie ma się zaczynać pogrubienie i wpisz [b].
Na końcu pogrubienia wpisz [/b].
Ustaw kursor w miejscu, gdzie ma się zaczynać kursywa i wpisz [i].
Na końcu kursywy wpisz [/i].
 Kliknij na ikonkę, która chcesz wstawić w treści w miejscu kursora: 
adres url:
tytuł: 
adres e-mail:
tytuł: 

nick: 
hasło: 
powtórz hasło: 
e-mail: 
data urodzenia: 
płeć: 

REKLAMA


REKLAMA


REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA


więcej
REKLAMA
LINKI SPONSOROWANE
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA

Ogłoszenia drobne

Administrowanie nieruchomościami
 Oferta pożyczki pomiędzy osobami. Witam oferujemy pożyczki między osobami w wysokości od 2 do 15% do uzgodnienia tylko gwarancje na żądanie, ale uczciwy i uczciwy i niezawodny. skontaktuj się z nami już dziś daj nam znać, ile pieniędzy chcesz. Kontakt: interfinance72@gmail.com Kwota obowiązuje: od 1000 do 10 000 000 EUR

Komputery
 A A Tani Serwis Dojazd 0 zł 504-617-837

Turystyka
 Wynajem autokarów klasy lux Ibatur na narty/ wyjazdy narciarskie/snowboardowe Wynajem busów oraz autokarów turystycznych Ibatur na narty: - wyjazdy narciarskie, - dowóz osób na kursy narciarskie i do szkółek narciarskich. Oferty dla zorganizowanych wyjazdów grupowych na narty, wyjazów integracyjnych na naukę jazdy na nartach lub snowboaradzie. Gwarantujemy udany przejazd na wyjazdy narciarskie dla studentów, firm oraz osób indywidualnych. Więcej informacji: http://ibatur.pl/wynajem-autokarow/ tel: 795 404 404/85 7 404 404

Zdrowie i Uroda
 Masaż leczniczy - (Wizyty Domowe) Babice Nowe,Stare,Ożarów Maz. Profesjonalna terapia masażem dla kręgosłupa w Twoim domu . Wizyty domowe codziennie po wczesniejszym rezerwacji wizyty. Oferuję masaż: -leczniczy kręgosłupa -sportowy -po porodzie -specjalistyczny masaż przeciwbólowy przy rwie kulszowej,barkowej. Wieloletnie doświadczenie www.vitamasaz.pl Rezerwacja tel. 530 878 844 Dyplomowany terapeuta/masazysta


TU dodaj swoje ogłoszenie
ZA DARMO w necie
ZA GROSZE w gazetach lokalnych
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA

Najnowsze wydanie

REKLAMA
© WSZYSTKIE PRAWA ZASTRZEŻONE
Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszego serwisu do indywidualnych zachowań użytkowni­ków. Mogą też stosować je współpracujący z nami reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. Ustawienia dotyczące cookies można zmienić w przeglądarce. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
REKLAMA
REKLAMA