Kościół, czyli pałac. Tajemnice Marymontu czekają na odkrycie

Mówiąc "Marymont" myślimy dziś przede wszystkim o okolicy hali targowej przy Słowackiego i znajdującej się obok stacji metra. Bardziej wtajemniczeni zaliczają do Marymontu osiedla Ruda i Potok, rejon parku Kaskada i pobliskie domy jednorodzinne. Historycznym sercem tej części Warszawy jest jednak kościół Matki Bożej Królowej Polski przy Gdańskiej. Mniej betonu, więcej zieleni. Bielany odmieniają podwórka Na Bielanach od kilku lat realizowany jest program "Bielańskich rewolucji podwórkowych", którego autorem i pomysłodawcą jest wiceburmistrz Włodzimierz Piątkowski. Ogromnym wsparciem jest budżet obywatelski, do którego mieszkańcy zgłaszają rokrocznie kolejne miejsca wymagające metamorfozy. Które podwórka odmienione zostaną w przyszłym roku?

Marie-Mont - jakie to proste

By odgadnąć, co znaczy nazwa osiedla, wystarczy zapisać ją "z francuska". "Marie" to w tym wypadku bodaj najbardziej znana Maria w dziejach Polski, żona króla Jana III a "mont" to oczywiście "góra", świetnie widoczna w krajobrazie do dziś. Żeby dostać się do kościoła, musimy wejść po dość stromych schodach. Ze szczytu pagórka rozpościera się ciekawy widok na osiedle Ruda i pobliskie zabudowania, ale w czasach Jana III i Marysieńki okolica wyglądała oczywiście całkiem inaczej.

- Porośnięte bujnymi lasami północne, nadwiślańskie przedpola Warszawy były miejscem częstych polowań - czytamy na stronie parafii. - Uczestniczący w nich król Jan III Sobieski zainteresował się malowniczo położonym folwarkiem Polków, usytuowanym po drodze do pobliskiego klasztoru kamedułów. Z myślą o żonie król nabył tę około 100-morgową posiadłość, z trzema stawami, łąkami i polami, w większości jednak porośniętą dębowym lasem.

Na zlecenie króla jego ulubiony architekt, Holender Tielman van Gameren, zbudował na Marymoncie niewielki barokowy pałac. Dookoła zaprojektowano park, przez który przepływała rzeka Rudawka. W ten sposób powstała jedna z letnich rezydencji pary królewskiej, północny odpowiednik Wilanowa. Po śmierci Sobieskich na Marymoncie bywali także kolejni królowie: August Mocny i August III.

Archeolodzy na tropie

Gdy w 2016 roku robotnicy pracujący na terenie parafii natknęli się przypadkiem na pozostałości dawnych murów, na miejsce wezwano archeologów. Kilka miesięcy później zespół Michała Grabowskiego ogłosił wstępne wyniki badań.

- Analiza wyników dotychczasowych, niezakończonych jeszcze badań archeologicznych i architektonicznych wskazuje, że odkryty został narożnik dolnego tarasu pałacu letniego należącego do kolejnych władców Polski: Jana III Sobieskiego, Augusta II i Augusta III - napisali archeolodzy.

Odkrycie jest ważne o tyle, że rezydencja na marymonckim wzgórzu była wielokrotnie przebudowywana i do tej pory nie udało się ostatecznie ustalić, jak wyglądała na każdym etapie swojej historii. Jeśli nie liczyć kaplicy, która w czasach Sobieskich była obowiązkowym elementem każdego pałacu, funkcje sakralne dawny Marymont zaczął pełnić dopiero w XX wieku.

Dominik Gadomski
historyk, redaktor portalu tustolica.pl