REKLAMA

REKLAMA

REKLAMA

Wawer

Historia

 

Oto prawdziwy faleniczanin. Jak wyglądał jego świat?

  9 lutego 2017

Oto prawdziwy faleniczanin. Jak wyglądał jego świat?
źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-A-832

Warto to sobie uświadomić i powtarzać: jeszcze 80 lat temu przeciętny mieszkaniec Falenicy był Żydem.

REKLAMA

"Nie masz już, nie masz w Polsce żydowskich miasteczek | W Hrubieszowie, Karczewie, Brodach, Falenicy" pisał Antoni Słonimski (1895-1976). A były jeszcze niedawno. Na zdjęciu wykonanym 16 listopada 1930 roku przez fotografa "Ilustrowanego Kuryera Codziennego" widać obywateli stojących w kolejce, by oddać głos w wyborach do Sejmu.

Sądząc z ubiorów i noszonych przez wszystkich mężczyzn bród - to sami Żydzi.

REKLAMA

Za czym kolejka ta stoi?

Cztery i pół roku po dokonanym przez siebie zamachu stanu marsz. Józef Piłsudski pełnił co prawda tylko funkcję premiera, ale nikt nie miał wątpliwości, kto rządzi Polską. Wisienką na torcie było aresztowanie bez sądu 11 polityków opozycji, którzy trafili do twierdzy w Brześciu nad Bugiem.

Podczas gdy opozycjonistów bito w więzieniu, w całym kraju odbyły się wybory do Sejmu. Zdecydowanie wygrali w nich piłsudczycy, zaś 12 mandatów zdobył Blok Mniejszości Narodowych. Jego liderem był Izaak Grünbaum, który już dwa lata po wyborach wyemigrował do Palestyny, a później został nawet ministrem w Izraelu. Na kogo głosowali widoczni na zdjęciu ludzie? Tego nigdy się nie dowiemy. Możemy za to zgadnąć, czym się zajmowali.

REKLAMA

Wczasowicze i ortodoksi

W latach 30. część dzisiejszego Wawra stanowiła gminę o wiele mówiącej nazwie "Falenica Letnisko", zaś jej siedzibą była wieś Falenica-Wille. Więcej mówić może nie trzeba, ale oddajmy głos portalowi Wirtualny Sztetl, prowadzonemu przez muzeum Polin.

- W okresie międzywojennym Falenica zaczęła rozwijać się jako popularna osada letniskowa. Agroturystyka, obok handlu, stanowiła główne źródło dochodów falenickich Żydów. Większość gospodarstw składała się z mieszkania właścicieli oraz z części przeznaczonej wyłącznie dla letników. Podczas spisu powszechnego w 1921 r. żydowskie pochodzenie zadeklarowało 1108 mieszkańców Falenicy. W 1936 r. w Falenicy żyło 5300 Żydów, co stanowiło 66% ogółu mieszkańców.

Wieś pod Warszawą, w której Żydzi wynajmowali domki letniskowe, zaznajamiając warszawskie dzieci z tak trudnymi - już wówczas! - pojęciami, jak "krowa" czy "koza"? Już to brzmi jak historia science-fiction, a trzeba dodać, że znaczna część miejscowych Żydów była ortodoksami, noszącymi charakterystyczne chałaty i spędzającymi dużo czasu w drewnianych synagogach. Budowa bożnicy przy Bambusowej wzbudziła spore kontrowersje, bo jej architekturę uznano za zbyt nowoczesną i mało żydowską. Można to ocenić samemu, bo synagoga istnieje do dziś, choć zmieniła się w dom mieszkalny.

W Falenicy działał też dwór cadyka Abrahama Mosze Kalisza, do którego chętnie pielgrzymowali chasydzi. Musieli być na ulicach letniska bardzo widoczni, gdy tańczyli i śpiewali, odświętnie ubrani w wielkie futrzane czapy. Siedząc na ławce na smutnym skwerze przy Frenkla łatwo za nimi zatęsknić.

REKLAMA

Kąpiel wiślana i las sosnowy dla zdrowotności

Żydzi przybywali do Falenicy już w czasach zaboru rosyjskiego, gdy Jakub Karol Hanneman (1850-1937) założył na terenie dawnego folwarku wspomniane letnisko. Wówczas sprowadzały się tam całe rodziny, przybywające np. z Góry Kalwarii, Garwolina i Radzymina, szukające szczęścia w szybko rozwijającej się osadzie.

- Wiosną 1897 r. na łamach "Kuriera Warszawskiego" zaczęły pojawiać się ogłoszenia zapraszające mieszkańców Warszawy na letni wypoczynek do Falenicy - pisze Robert Lewandowski, wydawca biuletynu "Andriollówka". - Zachwalano w nich umeblowane pokoje z werandami, kuchniami i wszelkimi wygodami, mieszkania z "kąpielami ciepłymi" w cenie bardzo przystępnej. Oferowano możliwość wynajęcia koni i wozu, bliskość doktora i apteki oraz sklepów spożywczych. W sielankę letniego wypoczynku wprowadzał "obficie zagajony las sosnowy" oraz "kąpiel wiślana" na życzenie.

Dominik Gadomski
historyk, redaktor portalu tustolica.pl

Na podstawie:

  • "Falenica (ob. część Warszawy), sztetl.org.pl
  • "Andriollówka", nr 80, sierpień 2012, andriollowka.pl.
  • Oto prawdziwy faleniczanin. Jak wyglądał jego świat?
    źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-A-832
     

    Komentarze (11)

    # Gosia

    13.02.2017 20:10

    "Znacząca grupa [Żydów] osiedliła się tutaj [w Falenicy] w 1905 r. po pogromie w Wiązownej." Więc zasadniczo historia Żydów w Falenicy to lata 1905-1942, a więc 37 lat. Ja mieszkam w Falenicy od 1962 r., a więc ponad 54 lata. Czy na pewno "prawdziwymi faleniczaninami" byli/są Żydzi?

    # Joanna Joanna

    14.02.2017 11:07

    Gosiu,
    Nie ma chyba sensu licytować się, kto jest prawdziwym faleniczaninem, tak samo jak kto jest prawdziwym Polakiem- czy ten kto był tu wcześniej, czy ten, kto żył tu dłużej, ten, kto się tu urodził czy ten ,kto tu umarł.
    Smutne jest to, że jakaś nacja została usunięta siłą z tego terenu. Zbudowali tu swoją społeczność, kulturę, snuli plany na przyszłość... Nie wolno o nich zapomnieć, właśnie dlatego, że ich już nie ma. Stanowią część dorobku kulturowego tego terenu, tak samo jak Ty czy Twoi bliscy. Naszym obowiązkiem jest pamiętać o ich istnieniu i tak wychowywać nasze dzieci, aby nigdy nie przyszła im do głowy eksterminacja mniejszości narodowych, etnicznych czy religijnych.

    # kajo

    14.02.2017 12:36

    Należy też pamiętać o tym , że Ci którzy mieszkają w Falenicy i okolicach , wprowadzili się różnymi sobie wiadomymi sposobami .... po nich. Niech zapytają się swoich żyjących dziadków ,krewnych dlaczego akurat tutaj ?

    # Kaan

    26.02.2017 19:02

    Osobliwa jest ta dyskusja wokół tych nazwijmy je umownie "żydowskich" tematów. Wojenna tragedia
    żydowskiej Społeczności w Polsce przez lata była prezentowana koniukturalnie i powierzchownie.Żydzi zgineli ,wyjechali... , pozostały materialne dobra i CISZA wokół tego tematu. Cisza której z oczywistych powodów nie wypadało zakłocać . W naturalnym procesie wymusznej migracji ze zburzonej stolicy została wykorzystana dla tego celu część tej infrastruktury.A ile i kto wykorzystał "okazję" i przez lata z pełną świadomościa i wiedzą otoczenia z niej korzystał ...Jakiekolwiek próby lączenia tego drażliwego nadal dla Polaków problemu z zagadnieniami ,komuchy,ubecja,żydokomuna są nieporozumieniem . Problem został nierozwiązny.

    # Wawrowianka

    16.08.2017 15:41

    bardzo dobry wpis. zgadzam się z tym

    REKLAMA

    # ART

    09.07.2018 16:29

    #kajo napisał(a) 14.02.2017 12:36
    Należy też pamiętać o tym , że Ci którzy mieszkają w Falenicy i okolicach , wprowadzili się różnymi sobie wiadomymi sposobami .... po nich. Niech zapytają się swoich żyjących dziadków ,krewnych dlaczego akurat tutaj ?
    bardzo prosta jest odpowiedź na twoje insynuacje... po II wojnie Warszawa leżała w gruzach i znaczna część jej mieszkańców osiedliła się w domach leżących pod Warszawą. Zacznij czytać książki a nie brukowce bo powtarzasz bzdury po kimś kto ma w tym własny interes.

    # par87

    13.05.2019 17:48

    Wbrew insynuacjom niejakiego #kaana i #kajo problem ZOSTAŁ w pełni i praworządnie rozwiązany!!
    Zgodnie z polskim prawodawstwem mienie tych zmarłych właścicieli majątków, którzy nie pozostawili spadkobierców, przeszło na rzecz skarbu państwa.
    Podobnie jak polskie prawo regulują tę sprawę kodeksy wszystkich cywilizowanych państw na świecie!
    Tam, gdzie pozostali spadkobiercy, to oczywiście mogą się oni ubiegać o zwrot majątku, niezależnie od narodowości, jak to np. skutecznie uczynił spadkobierca żydowskiego właściciela kamienicy w Wadowicach, tej gdzie mieszkała ongiś rodzina Wojtyłów. Nawet, jak wykazały śledztwa, wciąż rzekomo żyjący czasem i 140-letni żydowscy właściciele otrzymywali zwrot domów,bo ich egzystencję potwierdzali notariusze z pewnego ciepłego państewka,- patrz np. głośna sprawę córki b. min. Ćwiąkalskiego, która w podobnej sytuacji reprezentowała (skutecznie!) roszczenia 127-letniego, rzekomo żyjącego (rekord świata!) właściciela kamienicy.
    Obecnie Żydzi dążą do narzucenia Polsce niesłychanego!! prawa, które miałoby zmusić Polaków do płacenia żydowskim organizacjom, które NIC ze zmarłymi nie mają wspólnego, o których zmarli nigdy nawet nie słyszeli! Chcą one od Polaków ponad bilion, czyli tysiąc miliardów zł, tj. równoważności ok. 190-letnich wydatków Polski na oświatę, albo 90-letnich na broń .
    Oto stąd taki nagły wysyp podobnych rzewnych kawałków i zatroskanych komentarzy... ;-)

    # WojtekD

    03.03.2020 18:30

    Fascynujące, a równocześnie przerażająco smutne.

    # Stan2

    24.08.2020 20:23

    Po II Wojnie ludzie, którzy tu zamieszkali zostali wygnani ze swoich domów w śródmieściu przez dekret Bieruta, co trwa do tej pory.

    # Jonasz

    08.02.2022 20:19

    I nie masz mądrego by rozwiązał problem Żydów warszawskich. Miasto legło w gruzach w 44 roku a oni teraz upominają się o kamienice! Które kamienice ? te zburzone ? mogą sobie zabrać gruz po nich . Leży w okolicy Bartyckiej na wielkim kopcu.

    REKLAMA

    # Dociekliwy

    21.02.2022 17:19

    #Kaan napisał(a) 26.02.2017 19:02
    (...) Żydzi zgineli ,wyjechali... , pozostały materialne dobra i CISZA wokół tego tematu. (...)
    tia i złote pociągi i mnóstwo niezburzonych w okresie wojny budynków.
    Drażni mnie opowiadanie o nie wiadomo jakich bogactwach ofiar hitlera. Kto mógł - ten się próbował wykupić. Niemcy zamęczyli głównie biedaków. Jak sobie to wyobrażasz, że w gettach dzieci umierały z głodu na ulicy, a ich rodacy mieli mnóstwo majątku!????!
    więcej na forum

    REKLAMA

    LINKI SPONSOROWANE

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    Najnowsze informacje

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    Artykuły partnerskie

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    Polecamy w naszym pasażu

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA

    REKLAMA