Zawał serca - objawy, których nie wolno ignorować. Kardiolog wyjaśnia, jak je rozpoznać

Zawał serca objawia się przede wszystkim silnym bólem w centralnej części klatki piersiowej, który pojawia się nagle. Lek. Jacek Srokosz podkreśla, że jest to ból ostry, uciskający, piekący lub gniotący, a pacjenci często opisują go jako uczucie, jakby coś ciężkiego przygniatało im klatkę piersiową. Ból ten jest ciągły i nie ustępuje samoistnie, a do jego złagodzenia mogą być konieczne silne środki przeciwbólowe, takie jak morfina.

Pochodzenie tego bólu wiąże się z budową i unerwieniem serca. Odpowiedzialne są za to zarówno wewnętrzne mechanizmy nerwowe serca, jak i unerwienie zewnętrzne przez autonomiczny układ nerwowy. Na intensywność odczuwanych dolegliwości wpływ mają także czynniki ryzyka oraz choroby współistniejące, w tym cukrzyca. Wiek i płeć pacjenta również odgrywają istotną rolę - u kobiet, zwłaszcza w okresie menopauzy, objawy mogą być nietypowe lub nawet całkowicie nieobecne. Kardiolog przypomina w rozmowie z Medonetem, że zdarzały się przypadki, gdy jedynym sygnałem zawału u starszych kobiet był ból obrączkowy w nadgarstkach.

W praktyce klinicznej lekarze obserwują, że przebieg zawału u kobiet i mężczyzn może się różnić, choć - jak zaznacza Srokosz - brak jednoznacznych dowodów naukowych na istnienie czynników różnicujących objawy. Przed menopauzą kobiety są prawdopodobnie częściowo chronione przez estrogeny, co sprawia, że zawały serca częściej dotyczą mężczyzn. Jednak ta tendencja ulega zmianie - coraz więcej kobiet, również młodszych, doświadcza zawału.

Wiek pacjenta ma znaczenie, szczególnie ze względu na częstsze występowanie chorób przewlekłych. Choroby neurologiczne, takie jak polineuropatia cukrzycowa, mogą obniżać próg odczuwania bólu, co prowadzi do bagatelizowania objawów przez pacjentów. Dodatkowo, zawał serca może pojawić się u osób już cierpiących na inne schorzenia kardiologiczne, co utrudnia rozpoznanie nowych, alarmujących symptomów.

Wielu pacjentów nie łączy bólu z sercem, uznając go za objaw niestrawności lub innych dolegliwości żołądkowych. Typowy ból zawałowy promieniuje do żuchwy, lewego barku, wzdłuż nerwu łokciowego, a także do żołądka czy pleców. Srokosz zwraca uwagę, że objawy takie jak duszność, uczucie lęku, zimne poty, kołatanie serca czy zaburzenia żołądkowe mogą być mylnie interpretowane jako inne schorzenia, np. astma lub refluks żołądkowy.

Rozpoznanie zawału serca na podstawie samych objawów bywa trudne, zwłaszcza gdy są one nietypowe. Lekarz przypomina, że pacjenci często szukają informacji w internecie lub konsultują się z bliskimi, zamiast od razu skontaktować się z lekarzem. Zwraca uwagę, że jeśli ból nie ustępuje po piętnastu-dwudziestu minutach, należy natychmiast szukać pomocy. U osób starszych lub z chorobami współistniejącymi każda zmiana charakteru objawów powinna być sygnałem do szybkiej interwencji.

Czas jest kluczowy - już po trzech do sześciu godzin od zamknięcia tętnicy wieńcowej może dojść do nieodwracalnych zmian w mięśniu sercowym. Srokosz podkreśla, że tzw. złota godzina, czyli czas od wystąpienia objawów do wdrożenia leczenia, ma decydujące znaczenie dla przeżycia i ograniczenia trwałego uszkodzenia serca.

Zawał serca to martwica komórek mięśnia sercowego, której nie da się odwrócić. Współczesne leczenie polega na udrożnieniu tętnic, najskuteczniej za pomocą koronarografii i angioplastyki, aby przywrócić ukrwienie i zminimalizować rozmiar zawału. Zdrowe fragmenty serca mogą częściowo przejąć funkcje uszkodzonych obszarów, lecz martwicy nie da się cofnąć.

Choć klasyczny zawał serca trudno przeoczyć, lekarze spotykają się z przypadkami tzw. "przechodzonego zawału", kiedy pacjent nie był świadomy, że przeszedł zawał. W takich przypadkach zmiany widoczne są w badaniach EKG lub ultrasonograficznych serca. Dotyczy to zwłaszcza zawałów o nietypowym przebiegu, niepełnościennych lub u osób o obniżonym progu odczuwania bólu.

Charakterystycznym gestem osoby przechodzącej zawał jest przyłożenie zaciśniętej pięści do mostka - objaw Levine'a, który dla lekarza jest czytelnym sygnałem alarmowym. Osoby, które zauważą u siebie lub bliskich takie objawy, nie powinny zwlekać z wezwaniem pomocy, nawet jeśli nie minęło jeszcze piętnaście minut od pojawienia się bólu.

Lek. Jacek Srokosz jest kardiologiem z podspecjalizacją w leczeniu wrodzonych wad serca u dorosłych, specjalistą chorób wewnętrznych. Pracuje w Oddziale Kardiologii oraz Oddziale Intensywnej Opieki Kardiologicznej i poliklinice kardiologicznej SO - Kalnes w Sarpsborgu w Norwegii, gdzie pełni funkcję lekarza przełożonego.

Źródło: www.medonet.pl