Drewniaki kilka kilometrów od centrum Warszawy. Niezwykła ulica Fosa

Dwa drewniane domy stojące przy ul. Fosa to relikty dawnej wsi Służew, istniejącej nad tamtejszym potokiem przez niemal tysiąc lat. Pierwsza o niej wzmianka pochodzi z 1065 roku, co czyni ją o co najmniej dwa i pół stulecia starszą od średniowiecznej Warszawy, nazywanej dziś Starym Miastem. Zrewitalizowana Nowa Skra wkrótce będzie służyła warszawiakom Już niebawem zakończą się prace nad projektem pierwszego etapu modernizacji terenu Nowej Skry oraz zostanie rozstrzygnięty konkurs architektoniczny dla etapu drugiego. Zrewitalizowany obszar przy ul. Wawelskiej będzie służył mieszkańcom przede wszystkim jako przestrzeń rekreacyjno-sportowa.

Od pokoleń w jednej rodzinie

Stojący u podnóża kościoła św. Katarzyny dom przy Fosie 19 powstał w czasach Imperium Rosyjskiego, zaraz po powstaniu styczniowym. Jego budowa zbiegła się z dekretem (ukazem) cara-imperatora Aleksandra II o uwłaszczeniu na terenie dawnego Królestwa Polskiego. Chłopi przejęli na własność ziemię, budynki i zwierzęta, będące do tej pory własnością ich panów. W zamian mieli płacić podatek gruntowy, z którego władze wypłacały odszkodowania dla pozbawionej majątków szlachty. Na Służewie dekret objął 44 gospodarstwa i ponad 300 hektarów ziemi.

- Drewniak jest niewielki, jego powierzchnia mieszkalna to zaledwie 65 m2 - pisze stołeczny konserwator zabytków Michał Krasucki. - Obecnie stoi na terenie niewielkiego prostokątnego siedliska. Postawiono go z bali dębowych (podwalina na ceglanym fundamencie) i sosnowych (ściany). Do wnętrza prowadzi zabudowany ganek. Więźbę tworzą sosnowe krokwie a pokrycie dachówka położona w miejsce wcześniejszych gontów, usuniętych w okresie międzywojennym. Współcześnie wszystkie okna w budynku zostały wymienione na plastikowe. Dom od pokoleń pozostaje w rękach jednej rodziny.

Dawna wikarówka na Służewie

Sąsiedni dom przy Fosie 17 został zbudowany w roku 1872, ale pierwotnie stał obok plebanii kościoła św. Katarzyny. Znajdowały się w nim mieszkania wikariuszy i sale katechetyczne. Dopiero pod koniec ubiegłego wieku budynek został przeniesiony na obecne miejsce i ustawiony na wysokiej podmurówce, przez co stracił proporcje i charakter wiejskiej chaty. Obecnie jest własnością katolickiej parafii i pełni funkcję domu pogrzebowego. Choć nie stoi w oryginalnym miejscu i nie ma oryginalnego kształtu, jest wpisany do rejestru zabytków.

- Oba służewskie drewniaki są w dobrej kondycji i choć ich wygląd przez dziesiątki lat lekko się zmienił, to są niezwykłymi reliktami świadczącymi o historii tego miejsca - pisze stołeczny konserwator. - Mimo całkowicie zmienionego otoczenia (ruchliwej ulicy i cmentarza) ciągle są dowodami na istnienie tu kiedyś rozległej i ludnej wsi leżącej na obrzeżach Warszawy.

(dg)