Tatry w Powsinie

Kolekcja ma charakter naukowy i popularyzacyjny. Stanowi próbę przedstawienia najciekawszych wizualnych połączeń charakterystycznych dla polskich gór. Zadaniem ekspozycji jest zapoznanie zwiedzających z roślinami górskimi oraz najbardziej charakterystycznymi typami siedlisk, występującymi naturalnie w górach. Rosnące w Kolekcji rośliny o dokładnie udokumentowanym pochodzeniu, będą stanowić bazę do obserwacji wzrostu i rozwoju roślin górskich na niżu. Kolekcja zajmuje powierzchnię około 1 ha. Jej budowę rozpoczęto w 1998 roku, choć już od 1993 istniały plany jej zbudowania. Od tego też roku rozpoczęto gromadzenie i namnażanie materiału roślinnego, który miał być posadzony w ekspozycji.

Aby zbudować odpowiednie stanowiska należało wcześniej usypać odpowiednie wzniesienia, następnie wyposażyć teren w instalacje nawadniające i przystąpić do zwożenia i układania odpowiednich głazów. Do budowy kolekcji zużyto około 1500 m³ różnego rodzaju ziemi a także sprowadzono ponad 1800 ton kamieni. Po blisko trzyletnim okresie budowy przystąpiono do pierwszych nasadzeń. Obecnie w kolekcji wysadzono około 200 gatunków roślin górskich. Nie jest to liczba ostateczna, gdyż docelowo w kolekcji planuje się wysadzenie około 300 gatunków.

Ekspozycja prezentuje florę wybranych pasm polskich Karpat, przedstawiając gatunki roślin występujące na terenie Tatr, Pienin i Bieszczadów, ze szczególnym uwzględnieniem endemitów, reliktów, gatunków objętych ochroną prawną oraz zagrożonych wyginięciem. Rośliny posadzono na czterech sztucznie usypanych wzgórzach i naturalnie ukształtowanej trawiastej skarpie. Na kamienistych wzniesieniach podłoże zostało zróżnicowane na wapienne i bezwapienne, a jego skład i miąższość dostosowano do wymagań poszczególnych gatunków roślin.

Zwiedzając ekspozycję, możemy chodzić utwardzonymi drogami u podnóża gór (trasa przystosowana do poruszania się osób niepełnosprawnych ruchowo), bądź wędrować szczytami wzniesień jednokierunkowym szlakiem górskim (czerwone znaki na skałach). W pobliżu dróg prowadzących do ekspozycji znajdują się tablice informacyjne, które zapoznają zwiedzających z dokładnym planem Kolekcji Roślin Górskich. Dwa najwyższe wzniesienia przeznaczono na prezentację roślin tatrzańskich. W nawiązaniu do piętrowego rozmieszczenia roślinności, gatunki pogrupowano według określonych typów siedlisk.

Zwiedzanie Kolekcji można rozpocząć czerwonym szlakiem, idąc od granitowych skałek tatrzańskich i oglądając rośliny szczelin i piargów (np. babkę górską, rojnika górskiego, skalnicę darniową), gatunki wysokogórskich muraw i hal na granicie (sita skucinę i pierwiosnkę maleńką), rośliny wyleżysk z sybaldią rozesłaną, a także traworośli (z goryczką kropkowaną, zawilcem narcyzowym i goździkiem okazałym) oraz zarośli subalpejskich (z jastrzębcem pomarańczowym i jałowcem pospolitym w odmianie halnej).

Na granicy wapiennych i granitowych skał napotkamy oczko wodne, z którego wypływa strumień imitujący potok górski. Opuszczając skałki, płynie on po równym terenie wśród ziołorośli. Rosną tu widoczne z daleka okazałe byliny o dużych liściach, takie jak: arcydzięgiel litwor, tojad mocny, ostróżka tatrzańska i omieg górski. Strumień dopływa do ściany wiekowego drzewostanu, pod okapem którego posadzono rośliny regla dolnego (m.in. kwitnący na wiosnę żywiec gruczołowaty).

Idąc dalej szczytami, poznajemy rośliny wysokogórskich skalnych muraw i hal na wapieniu: dębika ośmiopłatkowego, goryczkę krótkołodygową, goździka postrzępionego wczesnego, astra alpejskiego oraz wybrane gatunki szczelin i piargów na podłożu wapiennym - m.in. maka alpejskiego, różeńca górskiego, szarotkę alpejską, lepnicę bezłodygową i wiechlinę alpejską w odmianie żyworodnej.

Schodząc z górek tatrzańskich, wspinamy się na dwa kolejne wzniesienia, na których eksponowane są wybrane gatunki roślin naturalnie występujące na terenie Pienin. Tutaj zobaczyć możemy największe osobliwości tego pasma górskiego: złocienia Zawadzkiego, chabra barwnego w odmianie pienińskiej, pszonaka pienińskiego, jałowca sawińskiego i języcznika zwyczajnego.

Z Pienin schodzimy w kierunku ściany lasu - starego drzewostanu dębowo-lipowego. Na łagodnie ukształtowanej skarpie o wschodniej wystawie słonecznej, zgromadzono rośliny reprezentujące florę Bieszczadów. Na trawiastym zboczu rosną: chaber Kotschyego, wiechlina Chaixa, goździk skupiony, kozibród łąkowy i śnieżyca wiosenna w odmianie karpackiej.

Strudzeni wędrówką górską, możemy chwilę wypocząć na ławeczce, wsłuchując się w szum drzew. W bliskim sąsiedztwie znajduje się chata w stylu góralskim, z okien której widać dużą grupę sosny limby i wrzosu zwyczajnego. Chata spełnia rolę punktu informacyjnego. W znajdujących się wewnątrz gablotach przedstawione zostały informacje o polskich pasmach Karpat, założenia i ogólne dane o Kolekcji Roślin Górskich.

* * *

Kolekcja Roślin Górskich Flory Polski zostanie udostępniona do zwiedzania 13 września 2003 roku. Jej budowa była możliwa dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W tym też dniu planujemy szereg atrakcji z tym związanych m.in. występy zespołów muzycznych: "Dolina Popradu" z Piwnicznej, "Karpaty Magiczne" z Nowego Sącza oraz "Kapela góralska" z Zakopanego. Planowana jest także część poetycka w wykonaniu Anrzeja Ferenca.