Podstawowe zasady zawierania umów

Przede wszystkim w obecnym, wolnorynkowym systemie gospodarczym sprawą zasadniczą jest swoboda zawierania umów. Oznacza to: po pierwsze, że każdy dorosły obywatel oraz każdy podmiot gospodarczy ma prawo zawierać umowy z innymi osobami i podmiotami, po drugie zaś treść umów jest ustalana przez strony w sposób praktycznie dowolny.

Ta swoboda ma jednak również swoje poważne konsekwencje: ponieważ każ-dy ma prawo zawierać umowy o dowolnej treści, po zawarciu umowy bardzo trudno jest wycofać się z jej treści, a w większości przypadków - o ile druga strona umowy nie wyrazi na to zgody - jest to praktycznie niemożliwe. Zielona Marszałkowska: piękna na obrazku, zakorkowana w rzeczywistości Tramwaje wróciły na Marszałkowską, a warszawski Zarząd Dróg Miejskich zapowiada, że wkrótce rozpoczną się prace nad jej zieloną metamorfozą. Zmiany mają być częścią projektu "Nowe Centrum Warszawy". Jak na te zapowiedzi reagują mieszkańcy? Ponieważ równocześnie obowiązuje zasada dotrzymywania zawartych umów, każda ze stron zawartej umo-wy ma prawo żądać, aby druga strona wykonała obowiązki nałożone umową.

Na przykład: przy umowie sprzedaży jedna strona zobowiązuje się sprzedać określony przedmiot, a druga zapłacić określoną cenę. Po zawarciu umowy, nawet gdy sprzedający zorientuje się, że podobny przedmiot w nieco gorszym stanie sąsiad sprzedał za wyższą cenę, to bez zgody kupującego nie może zażądać od niego wyższej ceny, ani też odmówić sprzedaży. Jeśli kupujący zapłaci cenę określoną w umowie, sprzedający musi rzecz sprzedać, nawet gdy już nie uważa umowy za korzystną dla siebie i chętnie wycofałby się z niej.

Inny przykład to umowa o wykonanie określonej usługi. Jeśli jedna strona zobowiązuje się wykonać określoną usługę w określonym czasie za wskazaną cenę, to zobowiązana jest do wykonania takiej usługi na ustalonych warunkach. Stwier-dzenie po zawarciu umowy, że będzie to bardzo trudne nie zwalnia wykonawcy z podjętego zobowiązania. A w tego typu umowach za niewykonanie usługi we wska-zanym terminie zastrzega się z reguły dość wysokie kary umowne.

To oczywiście najprostsze przykłady. Umowy są zwykle o wiele bardziej skom-plikowane, zawierają cały szereg klauzul określających w sposób o wiele bardziej złożony obowiązki każdej ze stron. A przynajmniej - aby spełnić oczekiwania za-wierających umowę - tak być powinno.

Zdarza się jednak, że umowa jest bardzo prosta, wręcz prymitywna, bo strony nie potrafiły zapisać wszystkiego, co chciały zawrzeć w umowie. To też nie jest korzystne rozwiązanie, ponieważ nie zapisanych w umowie zobowiązań nie sposób później wyegzekwować.

Tak więc, niezależnie od tego czy umowa została zawarta w sposób przemyś-lany, czy strony umowy znały dokładnie rynek i cenę określiły zgodnie z rzeczy-wistą wartością rynkową, czy też poniżej tej wartości, czy obowiązki nałożone na strony umowy lub na jedną ze stron zostały określone w sposób dla niej satysfak-cjonujący, umowa musi zostać wykonana. Także wówczas, gdy część uzgodnionych zobowiązań lub praw nie została w umowie zapisana, a druga strona nie chce ich potwierdzić.

Jedynie w przypadku umów zawieranych przez konsumentów z wyspecjalizo-wanymi firmami reguły bezwzględnego egzekwowania zapisów umowy mogą zostać nieco złagodzone z korzyścią dla konsumentów, ale nawet w tym przypadku docho-dzenie praw przed sądem jest żmudne i czasochłonne.

Dlatego tak ważną rzeczą jest dokładne spisanie wszystkich przyjętych przed zawarciem umowy uzgodnień, tak aby znalazły swe odzwierciedlenie w zawieranej umowie. A także bardzo wnikliwe zapoznanie się z umową oraz wyjaśnienie wszel-kich wątpliwości co do jej treści przed podpisaniem.

Agnieszka Pajer
Radca Prawny
Autorka prowadzi Kancelarię Prawną.