Zmiany w zwolnieniach lekarskich od 2026 r. Nowe zasady i kontrola ZUS
Nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich, które zaczną obowiązywać od 13 kwietnia 2026 r., wprowadzają istotne zmiany w sposobie korzystania z tych świadczeń. Zakład Ubezpieczeń Społecznych doprecyzowuje granice między rekonwalescencją a nadużyciem, a nowe regulacje mają uporządkować mechanizmy kontrolne. Fraza kluczowa "zmiany w zwolnieniach lekarskich" pojawia się w kontekście nowych zasad oraz sposobów ich egzekwowania przez ZUS. Medonet w wywiadzie z Urszulą Juszczyk, dyrektor Departamentu Zasiłków ZUS, ujawnia szczegóły zmian.
Zmiany w zwolnieniach lekarskich obejmują m.in. możliwość wyjazdów turystycznych w czasie niezdolności do pracy. Jednak, jak podkreśla Urszula Juszczyk, dyrektor Departamentu Zasiłków ZUS, nowe przepisy nie oznaczają pełnej dowolności. Kluczowe jest, aby zachowanie osoby na zwolnieniu nie utrudniało leczenia ani powrotu do zdrowia. ZUS nadal będzie indywidualnie oceniać każdą sytuację, konsultując się z lekarzem prowadzącym, jeśli pojawią się wątpliwości.
- Najbardziej zaskakująca była chyba sytuacja, w której chory na zwolnieniu lekarskim brał udział w castingu do filmu jako kaskader i w zagranicznych produkcjach filmowych w tym charakterze - powiedziała Urszula Juszczyk w rozmowie z Medonetem.
Co wolno, a czego nie wolno podczas zwolnienia lekarskiego
Nowe przepisy nie wprowadzają listy czynności dozwolonych i zakazanych podczas zwolnienia lekarskiego. Zgodnie z wyjaśnieniami Urszuli Juszczyk, dozwolone są czynności dnia codziennego, takie jak wyjście do apteki, lekarza, krótki spacer czy odprowadzenie dziecka do przedszkola, jeśli nie ma innej możliwości. ZUS zaznacza, że aktywności muszą być zgodne z zaleceniami lekarza i nie mogą przedłużać procesu leczenia. Przykładowo, lekarz może zalecić spacer lub wyjazd wspomagający rekonwalescencję, co nie skutkuje utratą prawa do świadczenia.
Zmiany w zwolnieniach lekarskich od 2026 r. - nowe pojęcia i zasady
Wprowadzenie nowych przepisów ma również rozwiać wątpliwości interpretacyjne. W rozmowie z Medonetem dyrektor Departamentu Zasiłków ZUS przyznała, że nowe regulacje precyzują pojęcia takie jak "aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego" czy "czynności dnia codziennego". To ma pozwolić ubezpieczonym lepiej zrozumieć, jakie działania są dozwolone w czasie niezdolności do pracy, a które mogą prowadzić do utraty prawa do zasiłku chorobowego.
Nowe przepisy wprowadzają także rozróżnienie pomiędzy pracą zarobkową a czynnościami incydentalnymi. Przykładowo, wysłanie krótkiego maila, podpisanie faktury czy udział w krótkim spotkaniu z kontrahentem nie będą już traktowane jako nadużycie zwolnienia lekarskiego, jeśli nie wpływają na proces leczenia. ZUS podkreśla, że każda sytuacja będzie oceniana indywidualnie.
W przypadku osób zatrudnionych na kilku etatach, niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z tytułów, dla których wystawiono zwolnienie. Od 1 stycznia 2027 r. wejdzie w życie przepis umożliwiający lekarzowi, na wniosek ubezpieczonego, niewystawienie zwolnienia z określonego tytułu, jeśli rodzaj pracy pozwala na jej wykonywanie. Przykładowo, osoba pracująca zdalnie w jednej firmie, a w drugiej wymagającej obecności fizycznej, może uzyskać zwolnienie tylko dla tej drugiej, jeśli uraz nie uniemożliwia pracy zdalnej.
Kontrola zwolnień lekarskich - nowe narzędzia ZUS
Zmiany w zwolnieniach lekarskich od 2026 r. obejmują także doprecyzowanie mechanizmów kontrolnych. ZUS zachowuje dotychczasowe narzędzia, ale przepisy dokładniej określają zasady prowadzenia kontroli. Kontrola może odbywać się nie tylko w miejscu zamieszkania, ale również tam, gdzie ubezpieczony pracuje lub prowadzi działalność. Możliwe będzie także sprawdzenie tożsamości osoby kontrolowanej oraz pozyskanie informacji od niej, płatnika składek czy lekarza leczącego.
Urszula Juszczyk wyjaśniła, że w przeszłości zdarzały się sytuacje, gdy kontrolerzy nie mogli zweryfikować tożsamości chorego, co utrudniało ocenę prawidłowości korzystania ze zwolnienia. Nowe przepisy mają poprawić skuteczność tych działań.
Poradnik ZUS i indywidualne konsultacje
ZUS przygotował poradnik "Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy", który jest dostępny na stronie internetowej Zakładu. Poradnik zostanie zaktualizowany zgodnie z nowymi przepisami i będzie służył zarówno lekarzom, jak i ubezpieczonym oraz płatnikom składek. Osoby na zwolnieniu lekarskim mogą również skonsultować się z ZUS, by uzyskać wyjaśnienia dotyczące konkretnych przypadków, np. wyjazdu do rodziny czy udziału w turnusie rehabilitacyjnym za granicą.
"Adres pobytu w czasie niezdolności do pracy podaje się w zwolnieniu, ale nie musi on być przez cały czas taki sam. Życie jest różne, czasem trzeba się przeprowadzić, np. aby ktoś pomógł w codziennych sprawach. Można wtedy po prostu poinformować ZUS o zmianie" - powiedziała Urszula Juszczyk.
Statystyki zwolnień lekarskich i kontrole ZUS
W 2024 r. wystawiono 27,4 mln zwolnień lekarskich, a rok później liczba ta wzrosła do 27,5 mln. Liczba dni absencji chorobowej wyniosła odpowiednio 290 mln w 2024 r. i 290,5 mln w 2025 r. Wzrosła także liczba jednodniowych zwolnień - z 1 700 tys. w 2024 r. do 1 817 600 w 2025 r., co utrudnia kontrolę ich prawidłowości.
ZUS w 2025 r. przeprowadził 452 300 kontroli zwolnień lekarskich, wydając 28 100 decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę świadczeń na łączną kwotę 45,4 mln zł. Kontrole prawidłowości wykorzystywania zwolnień objęły 138 095 przypadków, w wyniku których 15 732 osoby straciły prawo do świadczeń na kwotę 34,7 mln zł. Rok wcześniej ZUS przeprowadził 486 400 kontroli i wydał 36 600 decyzji wstrzymujących wypłatę świadczeń na kwotę 53 mln zł.
Źródło: www.medonet.pl
W przypadku osób zatrudnionych na kilku etatach, niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z tytułów, dla których wystawiono zwolnienie. Od 1 stycznia 2027 r. wejdzie w życie przepis umożliwiający lekarzowi, na wniosek ubezpieczonego, niewystawienie zwolnienia z określonego tytułu, jeśli rodzaj pracy pozwala na jej wykonywanie. Przykładowo, osoba pracująca zdalnie w jednej firmie, a w drugiej wymagającej obecności fizycznej, może uzyskać zwolnienie tylko dla tej drugiej, jeśli uraz nie uniemożliwia pracy zdalnej.
Kontrola zwolnień lekarskich - nowe narzędzia ZUS
Zmiany w zwolnieniach lekarskich od 2026 r. obejmują także doprecyzowanie mechanizmów kontrolnych. ZUS zachowuje dotychczasowe narzędzia, ale przepisy dokładniej określają zasady prowadzenia kontroli. Kontrola może odbywać się nie tylko w miejscu zamieszkania, ale również tam, gdzie ubezpieczony pracuje lub prowadzi działalność. Możliwe będzie także sprawdzenie tożsamości osoby kontrolowanej oraz pozyskanie informacji od niej, płatnika składek czy lekarza leczącego.
Urszula Juszczyk wyjaśniła, że w przeszłości zdarzały się sytuacje, gdy kontrolerzy nie mogli zweryfikować tożsamości chorego, co utrudniało ocenę prawidłowości korzystania ze zwolnienia. Nowe przepisy mają poprawić skuteczność tych działań.
Poradnik ZUS i indywidualne konsultacje
ZUS przygotował poradnik "Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy", który jest dostępny na stronie internetowej Zakładu. Poradnik zostanie zaktualizowany zgodnie z nowymi przepisami i będzie służył zarówno lekarzom, jak i ubezpieczonym oraz płatnikom składek. Osoby na zwolnieniu lekarskim mogą również skonsultować się z ZUS, by uzyskać wyjaśnienia dotyczące konkretnych przypadków, np. wyjazdu do rodziny czy udziału w turnusie rehabilitacyjnym za granicą.
"Adres pobytu w czasie niezdolności do pracy podaje się w zwolnieniu, ale nie musi on być przez cały czas taki sam. Życie jest różne, czasem trzeba się przeprowadzić, np. aby ktoś pomógł w codziennych sprawach. Można wtedy po prostu poinformować ZUS o zmianie" - powiedziała Urszula Juszczyk.
Statystyki zwolnień lekarskich i kontrole ZUS
W 2024 r. wystawiono 27,4 mln zwolnień lekarskich, a rok później liczba ta wzrosła do 27,5 mln. Liczba dni absencji chorobowej wyniosła odpowiednio 290 mln w 2024 r. i 290,5 mln w 2025 r. Wzrosła także liczba jednodniowych zwolnień - z 1 700 tys. w 2024 r. do 1 817 600 w 2025 r., co utrudnia kontrolę ich prawidłowości.
ZUS w 2025 r. przeprowadził 452 300 kontroli zwolnień lekarskich, wydając 28 100 decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę świadczeń na łączną kwotę 45,4 mln zł. Kontrole prawidłowości wykorzystywania zwolnień objęły 138 095 przypadków, w wyniku których 15 732 osoby straciły prawo do świadczeń na kwotę 34,7 mln zł. Rok wcześniej ZUS przeprowadził 486 400 kontroli i wydał 36 600 decyzji wstrzymujących wypłatę świadczeń na kwotę 53 mln zł.
Źródło: www.medonet.pl
