Zabójcze, choć mają chronić

Pestycydy trafiają do środowiska, wysiewane bezpośrednio do gleby lub rozpylane nad polami uprawnymi, plantacjami i lasami; i przez to stanowią poważne zagroże-nie. Konieczne jest zwiększenie kontroli nad produkcją i wykorzystaniem substancji chemicznych.

Pestycydy, jako substancje z natury toksyczne, działają i na organizmy szko-dliwe, i na pożyteczne. Stanowią jedną z najbardziej groźnych grup substancji, z jakimi człowiek ma kontakt. Wszystkie pestycydy są w różnym stopniu szkodliwe. Wiele z nich ma zdolność biokumulacji w organizmach żywych. Człowiek, spożywa-jąc różnego rodzaju produkty, przyjmuje w nich duże dawki zanieczyszczeń pestycydami.

Po co one są?

Pestycydy stosuje się, by niszczyć pasożyty człowieka, zwierząt hodowlanych i roślin, a także do zwalczania chorób roślin, regulacji ich wzrostu i usuwania chwastów. Zakładano, że niszcząc toksyczne albo niepożądane organizmy, będą nieszkodliwe dla człowieka i pożytecznych zwierząt, owadów i roślin. W praktyce okazało się to nieosiągalne. Doświadczenie pokazało, że pestycydy mają szkodliwy wpływ na większość organizmów żywych, w tym ludzi. Konieczne stało się ciągłe monitorowanie tych związków w środowisku.

Zatrute woda i gleba

Do wód pestycydy przedostają się spływając z terenu, przenikając przez glebę, opadając na powierzchnię wody przy spryskiwaniu pól i lasów, ze ściekami powstającymi przy ich produkcji pestycydów, ze ściekami powstającymi przy myciu urządzeń służących do spryskiwania, ze ściekami miejskimi, przy bezpośrednim stosowaniu do zwalczania roślin wodnych i owadów, ze ściekami z zakładów stosujących pestycydy (np. włókienniczych). Ilość pestycydów w wodach zależy od intensywności upraw w regionie, rodzaju upraw, pory roku, intensywności opadów oraz przepływu cieków wodnych.

Znaczne ilości pestycydów występują również w glebie, osadach dennych, ssakach, rybach i skorupiakach, a nawet w tkankach ludzkich i mleku kobiet.

Toksyczność pestycydów wobec organizmów żywych jest bardzo różna, zależna od organizmu, warunków środowiskowych oraz rodzaju, formy i sposobu podawania pestycydu.

Mimo że nowoczesny przemysł wprowadza do produkcji coraz mniej toksyczne środki ochrony roślin, to jednak nie wyprodukowano takiego preparatu, który byłby całkowicie nieszkodliwy dla zdrowia ludzi i zwierząt.

Dużo w rolnictwie

Pestycydy w rolnictwie stosowane są do zwalczania szkodników (owadów, gryzoni), chorób grzybowych i chwastów. W ochronie zdrowia ludzi służą przede wszystkim do zwalczania komarów roznoszących wiele chorób, m.in. malarię. Są także używane w budynkach mieszkalnych do zwalczania owadów i gryzoni. Stosuje się je także do zwalczania szkodników w lasach, konserwacji drewna, odzieży, a także zwalczania nadmiernego rozwoju niepożądanych roślin w zbiornikach wodnych.

Obecną roczną produkcję pestycydów na świecie szacuje się na kilkaset tysięcy ton. Są one na tyle groźne dla zdrowia człowieka, że niezbędne stało się zwiększenie kontroli nad ich produkcją i wykorzystaniem.

Żądajmy bezpieczeństwa!

Obecnie w Parlamencie Europejskim ważą się losy nowego prawa dotyczącego szkodliwych chemikaliów. Trwają prace nad rozporządzeniem REACH, które zmusi producentów do badania toksyczności wytwarzanych substancji. Nie wiadomo jednak, jaki będzie kształt nowych przepisów i na ile skuteczną ochronę zapewni one. O tym, czy możemy liczyć na bezpieczne chemikalia, zdecydują wkrótce europarlamentarzyści, również polscy.

Ważne jest, by każdy z nas domagał się lepszego zabezpieczenia zdrowia, zdrowia naszych dzieci i kolejnych pokoleń. Bez społecznej presji, sprawy bezpie-czeństwa zdrowotnego mogą zejść na plan dalszy. Wtedy o ostatecznym kształcie nowych mechanizmów kontroli decydować będą wyłącznie czynniki ekonomiczne.

km

* * *

Jakie powinny być?
Pestycydy powinny charakteryzować się następującymi cechami:

• dużą toksycznością w stosunku do szkodników,
• małą toksycznością w stosunku do pozostałych organizmów, głównie wodnych i człowieka,
• odpowiednią trwałością, tak aby mogły spełnić swoje zadanie,
• dużą podatnością na degradację, tak by po spełnieniu funkcji szybko zanikały w środowisku.

Rodzaje pestycydów:

• herbicydy - środki chwastobójcze,
• bakteriocydy - środki do zwalczania bakterii,
• fungicydy - środki grzybobójcze.
• zoocydy - środki do zwalczania szkodników zwierzęcych: w tej grupie znajdują się m.in. insektycydy - środki owadobójcze,

Najnowsze dane uzyskiwane przez instytuty sanitarno-epidemiologiczne wielu krajów wskazują, że pomimo zapewnień producentów o chemicznej czystości produktów żywnościowych wiele z nich znacznie przekracza dozwolone normy zawartości pestycydów. We wszystkich rodzajach warzyw i owoców wykrywa się również te pestycydy, których stosowanie od wielu lat jest w Europie całkowicie zakazane. Obecność niedozwolonych ilości pestycydów stwierdza się m.in. w sałacie, kapuście, truskawkach i jabłkach.