Oto nowy zabytek Woli. "Wartości historyczne i artystyczne"

Żelazna to bez wątpienia jedna z najszybciej zmieniających się ulic w Warszawie. Przy skrzyżowaniu z Grzybowską wyrosły w ostatnim czasie apartamentowce, przy skrzyżowaniu z Prostą - wieżowiec Mennica Legacy Tower, naprzeciwko którego powstaje kompleks biurowo-handlowy Fabryka Norblina. Dalej na południe zaskakująco spójny krajobraz tworzą biurowce, bloki i kamienice, w tym wpisana właśnie do rejestru zabytków Żelazna 43.

- Posesja pierwotnie wchodziła w skład nieruchomości należącej do hrabiergo Stanisława Lessera, znanego warszawskiego bankiera, a od 1896 roku do przemysłowca i kolekcjonera sztuki Wilhelma Wellischa - pisze mazowiecki konserwator zabytków prof. Jakub Lewicki. - Rozległy plac zlokalizowany pomiędzy ulicami Pańską i Sienną pozostawał przez dziesięciolecia niezagospodarowany jako działka inwestycyjna. Dopiero w 1911 roku wydzielono posesję nr 5802 sprzedaną dwóm wspólnikom, Szajnbergowi i Skowronkowi. W tym czasie powstała pięciokondygnacyjna kamienica o dwóch podwórzach.

Kamienica przetrwała bombardowania okresu II wojny światowej, ale podczas powstania warszawskiego została częściowo wypalona. Koniec działań wojennych zastał ją bez dachu i z uszkodzonym frontem, co poskutkowało rozbiórką ostatniego piętra.

- Budynek zachował pierwotny układ bryły z dwoma podwórzami otoczonymi symetrycznie rozmieszczonymi oficynami - pisze konserwator. - Został wzniesiony w technologii tradycyjnej, z cegły ceramicznej ze stropami typu Kleina. W przeciwieństwie do skromnie dekorowanej fasady, przejazd bramny zachował wystawny wystrój o ciekawych rozwiązaniach materiałowych.

(dg)