Nauczyciel pozwolił sobie na zbyt wiele

Autor jest prawnikiem w kancelarii Smoktunowicz & Falandysz

Ocena każdego zachowania zależy od konkretnych okoliczności. Zielona Marszałkowska: piękna na obrazku, zakorkowana w rzeczywistości Tramwaje wróciły na Marszałkowską, a warszawski Zarząd Dróg Miejskich zapowiada, że wkrótce rozpoczną się prace nad jej zieloną metamorfozą. Zmiany mają być częścią projektu "Nowe Centrum Warszawy". Jak na te zapowiedzi reagują mieszkańcy? Można sobie nietrudno wyobrazić sy-tuację, w której zapytanie ucznia, czemu nie chodzi na religię albo informacja, że rodzice ucznia nie ma-ją ślubu byłaby dopuszczalna. Inaczej musi być oce-niana sytuacja, gdy nauczyciel publicznie, przy całej klasie, spyta się ucznia, czy nie chodzi na religię tyl-ko po to, by postawić go w trudnej sytuacji, a inaczej gdy pytanie takie zada uczniowi na osobności. Na-uczyciel jest nie tylko uprawniony, ale wręcz zobo-wiązany do interesowania się dzieckiem nie tylko ja-ko uczniem, ale też jako człowiekiem.

Jednak jeżeli nauczyciel przytoczone zdania wy-powiada przy całej klasie i bez żadnego szczegól-nego uzasadnienia, to takie zachowanie jest oczywiś-cie niedopuszczalne. Takie wypowiedzi skierowane do ucznia stanowią naruszenie jego godności, która podlega ochronie na podstawie Konstytucji, gdzie art. 30 mówi, że: "Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywa-tela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych." Konstytucja gwarantuje też każdemu "prawo do ochrony prywat-ności", "wolność sumienia i religii", a art. 53 ust. 7 Konstytucji stanowi wprost, że: "Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swo-jego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania". Prawa gwarantowane w Konstytucji dotyczą także dzieci, o czym w Polsce czasem się zapomina.

Te ogólne normy Konstytucji są odzwierciedlone w Karcie Nauczyciela. Art. 6. Karty Nauczyciela wprost stanowi, że nauczyciel musi działać "... w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka...".

Każdy nauczyciel (poza stażystami) podlega obowiązkowej ocenie przez dy-rektora. Naganne zachowanie nauczyciela musi wpłynąć na ocenę jego pracy, a ne-gatywna ocena ma znaczenie przy ewentualnych awansach.

Dodatkowo w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych w grę wchodzi odpowiedzialność dyscyplinarna. Art. 75 Karty Nauczyciela stanowi wprost, że uchybienie obowiązkom określonym w art. 6 jest w przypadku nauczycieli mia-nowanych i dyplomowanych zagrożone odpowiedzialnością dyscyplinarną.

Karami dyscyplinarnymi dla nauczycieli są: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawo-dzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania, wydalenie z zawodu na-uczycielskiego. Oczywiście kara musi być dostosowana do szkodliwości zachowania nauczyciela. Jedno oświadczenie nauczyciela przy innych dzieciach, że "Rodzice Kowalskiego nie mają ślubu" na pewno nie kwalifikuje się do zwolnienia z pracy, ale raczej do nagany. Natomiast jeżeli takie naganne zachowanie nauczyciela powtarza się, to zwolnienie z pracy może być uzasadnione.

Kary dyscyplinarne nauczycielom wymierzają komisje dyscyplinarne, które funkcjonują przy wojewodach. Przy każdej takiej komisji jest powołany rzecznik dyscypliny i na jego wniosek komisja rozpoczyna pracę. Co istotne, postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie trzech miesięcy od dnia uzyskania przez komisję wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary i po upływie trzech lat od popełnienia tego czynu. Drugą instancją w sprawach dyscy-plinarnych nauczycieli jest odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze. Osta-tecznie od prawomocnych orzeczeń odwoławczych komisji dyscyplinarnych przy ministrze stronom przysługuje odwołanie do właściwego ze względu na miejsce za-mieszkania nauczyciela sądu apelacyjnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem.

Dodatkowo dyrektor szkoły może zawiesić w pełnieniu obowiązków nauczycie-la, przeciwko któremu złożono wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, jeżeli ze względu na powagę i wiarygodność wysuniętych zarzutów celowe jest od-sunięcie nauczyciela od wykonywania obowiązków w szkole. W okresie zawieszenia wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela może ulec ograniczeniu do połowy.

Oczywiście poza postępowaniem dyscyplinarnym rodzice ucznia mogą pozwać nauczyciela o odszkodowanie lub zadośćuczynienie na ogólnych zasadach przewi-dzianych w kodeksie cywilnym.

dr Michał Kuliński.