Nie możesz przestać sprawdzać zamków, myć rąk lub analizować? To może być OCD

Z tego tekstu dowiesz się, czym charakteryzuje się OCD. Wyjaśniamy, jakie czynniki sprzyjają rozwojowi objawów oraz opisujemy, jak je rozpoznać w codziennym funkcjonowaniu. Przybliżamy również, na czym polega leczenie zaburzenia i w jakich sytuacjach pomocna może być psychoterapia online.

Czym jest zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne?

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) jest zaburzeniem psychicznym, w którym dochodzi do utrwalonego współwystępowania natrętnych myśli oraz przymusowych zachowań lub czynności mentalnych.

Myśli te pojawiają się wbrew woli osoby, są trudne do kontrolowania i wywołują silne napięcie emocjonalne. W odpowiedzi na nie uruchamiane są rytuały, których celem jest zmniejszenie lęku lub zapobiegnięcie wyobrażanym konsekwencjom.

Charakterystyczną cechą OCD jest to, że chwilowa ulga po wykonaniu kompulsji szybko ustępuje, a natrętne treści powracają, prowadząc do utrwalania błędnego koła lęku i przymusu. Z czasem objawy zaczynają zajmować coraz więcej przestrzeni psychicznej, pochłaniają znaczną część dnia i istotnie zakłócają codzienne funkcjonowanie, relacje oraz poczucie sprawczości.

Skąd bierze się OCD i jakie czynniki sprzyjają jego rozwojowi?

Rozwój zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego nie ma jednej przyczyny. Najczęściej jest efektem współdziałania kilku grup czynników. Do najważniejszych należą:

• czynniki biologiczne - predyspozycje genetyczne oraz różnice w funkcjonowaniu struktur mózgowych odpowiedzialnych za regulację lęku, hamowanie reakcji i ocenę zagrożenia,
• czynniki poznawcze - skłonność do nadmiernej odpowiedzialności, perfekcjonizmu, nietolerancji niepewności oraz potrzeby pełnej kontroli nad myślami i emocjami,
• czynniki behawioralne - utrwalanie kompulsji, które chwilowo obniżają napięcie, ale w dłuższej perspektywie podtrzymują lęk i nasilają objawy,
• stres i doświadczenia życiowe - silne lub przewlekłe obciążenia psychiczne, które mogą inicjować lub nasilać objawy u osób podatnych.

Same natrętne myśli nie są zjawiskiem wyjątkowym. O rozwoju OCD decyduje sposób ich interpretowania oraz reakcje podejmowane w odpowiedzi na pojawiający się lęk.

Jak rozpoznać OCD? Najczęstsze objawy obsesji i kompulsji

Obraz zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego może być zróżnicowany. Jednak jego wspólnym mianownikiem jest uporczywość objawów oraz silne poczucie przymusu, któremu trudno się oprzeć. Objawy często nasilają się stopniowo lub mają charakter falowy, a ich treść może zmieniać się na przestrzeni czasu.

Często obserwuje się:

• natrętne myśli, obrazy lub impulsy pojawiające się wbrew woli osoby i wywołujące silny dyskomfort, często sprzeczne z jej wartościami lub obrazem siebie,
• obsesyjne wątpliwości dotyczące wykonanych czynności, decyzji lub potencjalnych błędów, utrzymujące się mimo racjonalnych dowodów braku zagrożenia,
• kompulsje sprawdzające, takie jak wielokrotne upewnianie się, czy drzwi są zamknięte, sprzęty wyłączone lub zadania wykonane prawidłowo,
• kompulsje związane z czystością i skażeniem, obejmujące nadmierne mycie, dezynfekcję lub unikanie określonych miejsc i przedmiotów,
• potrzeba porządku, symetrii i powtarzalności, realizowana poprzez układanie, liczenie lub wykonywanie czynności według sztywno ustalonych reguł,
• kompulsje mentalne, takie jak powtarzanie formuł, modlitw czy neutralizujących myśli w celu zmniejszenia lęku,
• unikanie sytuacji wyzwalających obsesje, co stopniowo ogranicza codzienne funkcjonowanie,
• narastające trudności w życiu codziennym, obejmujące dezorganizację dnia, przeciążenie psychiczne i pogorszenie relacji.

Dla fachowego rozpoznania OCD kluczowe jest to, że obsesje i/lub kompulsje mają charakter utrwalony, zajmują znaczną część dnia (zwykle co najmniej godzinę), powodują wyraźne cierpienie lub zaburzają funkcjonowanie w życiu osobistym, zawodowym lub społecznym.

Objawy te nie są skutkiem działania substancji ani stanu somatycznego oraz nie wynikają wyłącznie z przebiegu innych zaburzeń psychicznych.

Gdzie szukać pomocy w leczeniu OCD i czy psychoterapia online może pomóc?

Leczenie zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego opiera się przede wszystkim na terapii poznawczo-behawioralnej z ekspozycją i powstrzymaniem reakcji (CBT/ERP). Terapia ta koncentruje się na stopniowym oswajaniu lęku przy jednoczesnym zaprzestaniu kompulsji, co pozwala przerwać mechanizm podtrzymujący objawy. W niektórych przypadkach leczenie uzupełnia się farmakoterapią.

Skuteczną formą pomocy w OCD może być także psychoterapia online na Tu Psycholog. Zdalny format nie zmienia podstaw leczenia i bywa szczególnie pomocny, gdy dostęp do specjalistycznej opieki jest ograniczony lub gdy pacjent potrzebuje stałej, wygodnej formy terapii.