REKLAMA

cmp mamy 1cmp mamy 2cmp mamy 0
Artykuł sponsorowany

Dlaczego przy otyłości silna wola nie wystarcza i jak leczy się tę chorobę

Jesienna aleja w parku, drzewa w żółtych liściach, w oddali idzie samotny przechodzień

Osobom z otyłością często przypisuje się brak silnej woli i samodyscypliny, choć nie ma na to dowodów (2). Badania nad regulacją masy ciała pokazują, że nie zależy ona w całości od woli człowieka, a na rozwój otyłości duży wpływ mają biologia, geny i otoczenie (2). Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości (PTLO) opisuje ją jako chorobę przewlekłą, która sama nie ustępuje i ma skłonność do nawrotów (1).

Ocenianie z powodu wagi szkodzi. Według zaleceń PTLO piętnowanie nadmiernej masy ciała, także w placówkach medycznych, może pogarszać samopoczucie i zdrowie psychiczne chorych oraz prowadzić do unikania opieki medycznej i rezygnacji z wizyt kontrolnych (1). W badaniach eksperymentalnych osoby, które zetknęły się z uprzedzeniami dotyczącymi wagi, mogły potem jeść więcej, niezależnie od tego, ile ważyły (2). PTLO przypomina też lekarzom o empatii i godnym traktowaniu chorych, bo poprawia to relację z pacjentem i zwiększa szansę na kontynuowanie leczenia (1).

Otyłość może rozpoznać lekarz każdej specjalizacji, a chorzy najczęściej trafiają z nią do lekarza rodzinnego, który może prowadzić leczenie w ramach NFZ (1, 4). Prywatnie leczenie otyłości w Warszawie prowadzi między innymi przychodnia Nasz Gabinet (https://nasz-gabinet.pl/warszawa/leczenie-otylosci/) w ramach sześciomiesięcznego programu online, a dalsze leczenie po jego zakończeniu personel medyczny ustala indywidualnie. Program obejmuje dwie konsultacje lekarskie wideo, pięć comiesięcznych kontroli lekarskich na podstawie danych z aplikacji oraz dwie konsultacje z psychologiem. Na pierwszej konsultacji lekarz ocenia BMI, czyli wskaźnik masy ciała liczony z wagi i wzrostu, obwód talii, choroby i przyjmowane leki, a do kwalifikacji potrzebne są wyniki badań krwi. Jeśli pacjent kwalifikuje się do leczenia lekami i nie ma przeciwwskazań, lekarz dobiera lek, który pacjent kupuje osobno w aptece.

Dlaczego otyłość uznaje się za chorobę

Otyłość ma w międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10 własny kod, E66 (4). Polskie zalecenia podkreślają, że to choroba związana z nadmiarem tkanki tłuszczowej, a nie ogólnie z dużą masą ciała. Do rozpoznania lekarz oblicza BMI, a otyłość zaczyna się od wartości 30. Po rozpoznaniu sprawdza, czy pojawiły się powikłania (1).

Tkanka tłuszczowa jest aktywnym narządem: wydziela ponad 200 substancji, które wpływają między innymi na apetyt, gospodarkę cukrami i tłuszczami, krzepnięcie krwi i odporność. Nadmiar tkanki tłuszczowej i jej zaburzone działanie prowadzą do powikłań, takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie, miażdżyca, stłuszczenie wątroby i nowotwory zależne od hormonów (4). Otyłość sama nie ustępuje, dlatego wymaga długoterminowego leczenia i regularnych kontroli (1, 4).

Jak mózg i hormony sterują apetytem i masą ciała

Masą ciała steruje w dużej mierze mózg, między innymi podwzgórze, do którego docierają sygnały o stanie odżywienia organizmu. Jednym z nich jest leptyna, hormon wydzielany przez tkankę tłuszczową: im więcej tłuszczu, tym więcej leptyny we krwi. Gdy człowiek je znacznie mniej, poziom leptyny spada, a organizm reaguje tak jak na głód (3). Badania genetyczne wskazują, że w regulacji masy ciała biorą udział także obszary mózgu związane z uczeniem się, emocjami i nagrodą (3).

Organizm ma mechanizmy, które utrzymują masę ciała w dość wąskim, indywidualnym przedziale. Gdy waga spada, uruchamiają one reakcje sprzyjające powrotowi do poprzedniej masy: po utracie około 10 proc. masy ciała organizm zużywa mniej energii, głód się nasila, a uczucie sytości słabnie. Te zmiany mogą utrzymywać się długo po schudnięciu (2).

Na podstawie badań bliźniąt, rodzin i osób adoptowanych szacuje się, że geny odpowiadają za 40-70 proc. różnic w skłonności do otyłości między ludźmi (3). Wśród możliwych czynników sprzyjających otyłości eksperci wymieniają też niedobór snu, zaburzony rytm dobowy, stres i niektóre leki (2).

Regularny ruch jest częścią leczenia otyłości (1). Aktywność fizyczna odpowiada za około 30 proc. energii zużywanej w ciągu doby, a 60-80 proc. pochłania podstawowa przemiana materii, czyli energia potrzebna do pracy narządów w spoczynku (2). Efektów ruchu nie warto więc mierzyć samą wagą: sprzyja on zmniejszeniu tkanki tłuszczowej, zwłaszcza tej wokół narządów jamy brzusznej, a także tłuszczu w wątrobie i sercu, nawet bez widocznego spadku masy ciała (1).

Jakie cele stawia się w leczeniu otyłości

Według polskich zaleceń celem leczenia jest przede wszystkim poprawa zdrowia, a nie sam spadek masy ciała. Leczenie ma pomóc zmniejszyć masę ciała, utrzymać uzyskany efekt i ograniczyć ryzyko powikłań, takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie i miażdżyca. Jeśli te choroby już występują, celem jest także ich lepsza kontrola. Trwałość efektu jest ważniejsza niż tempo chudnięcia (4).

Dla większości pacjentów optymalnym celem pierwszego etapu jest zmniejszenie masy ciała o 5-10 proc. w ciągu 3-6 miesięcy, a osiągnięcie i utrzymanie takiego spadku przynosi wyraźne korzyści dla zdrowia (1). U osoby ważącej 100 kg to 5-10 kg. Lekarz powinien też ustalić z pacjentem, co leczenie ma mu ułatwić na co dzień, na przykład swobodną zabawę z dziećmi albo wnukami czy ruch na świeżym powietrzu (4).

Co w leczeniu otyłości robi lekarz

Zalecenia zachęcają lekarza, by najpierw zapytał, czy pacjent chce rozmawiać o masie ciała. Potem pyta o wcześniejsze zmiany masy ciała, próby leczenia i codzienne nawyki, sprawdza, czy występują powikłania, omawia metody leczenia, wspólnie z pacjentem ustala cele i pomaga mu śledzić postępy (4). Ocenia też przyczyny przybierania na wadze: hormonalne, środowiskowe, psychologiczne, społeczne i związane z nawykami, a także choroby, które otyłości towarzyszą albo z niej wynikają (4). Leczenie opiera się na czterech filarach: zmianie sposobu jedzenia, aktywności fizycznej, pomocy psychologicznej oraz leczeniu farmakologicznym lub chirurgicznym (4).

Według zaleceń leczenie farmakologiczne jest wskazane u chorych z BMI co najmniej 30 oraz u osób z BMI 27-29,9, które mają chorobę związaną z otyłością, na przykład cukrzycę typu 2, nadciśnienie albo bezdech senny, zwłaszcza gdy zmiana diety i aktywności nie przyniosła oczekiwanego efektu (4). Lek nie zastępuje zmiany stylu życia, a samo wypisanie recepty nie rozwiązuje problemu. Lekarz regularnie sprawdza, jak pacjent toleruje lek, a skuteczność leczenia ocenia po kilku miesiącach. Termin i kryteria tej oceny zależą od zastosowanego leku, a poza spadkiem masy ciała liczą się też inne korzyści zdrowotne (1, 4).

O możliwości operacji bariatrycznej, czyli chirurgicznego leczenia otyłości, powinien usłyszeć każdy chory z BMI od 35, a także z BMI 30-35, jeśli ma co najmniej jedno powikłanie otyłości (4).

Jeśli po zakończeniu leczenia farmakologicznego masa ciała znów rośnie, choć pacjent trzyma się zaleceń, lekarz może rozważyć powrót do leku (4). Ponowne przybieranie na wadze nie musi świadczyć o braku silnej woli. Sprzyjają mu opisane wyżej reakcje organizmu (2).

Źródła

  1. Bąk-Sosnowska M, Białkowska M, Bogdański P i wsp. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna - wydanie specjalne, wrzesień 2024. https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf
  2. Rubino F, Puhl RM, Cummings DE i wsp. Joint international consensus statement for ending stigma of obesity. Nature Medicine, 2020. PMID 32127716. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32127716/
  3. Loos RJF, Yeo GSH. The genetics of obesity: from discovery to biology. Nature Reviews Genetics, 2022. PMID 34556834. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34556834/
  4. Mamcarz A, Momot K, Mastalerz-Migas A i wsp. Rola lekarza POZ w opiece nad chorym na chorobę otyłościową - praktyczne wskazówki postępowania na podstawie zaleceń klinicznych Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości z 2024 r. Lekarz POZ, 2025; 11(5): 321-335. https://www.termedia.pl/Rola-lekarza-POZ-w-opiece-nad-chorym-na-chorobe-otylosciowa-praktyczne-wskazowki-postepowania-na-podstawie-zalecen-klinicznych-Polskiego-Towarzystwa-Leczenia-Otylosci-z-2024-r-,98,57222,1,0.html

Chcesz przekazać coś więcej, poprawić SEO swojej strony?

REKLAMA

moje bielany 10-2026 1moje bielany 10-2026 2moje bielany 10-2026 0